La Haine (Nefret): Düşerken geçen bir gün
Bir şehrin merkezine ulaşmak, o şehre ait hissetmek için yeterli midir? La Haine’de mesafeler yalnızca trenle aşılmaz. Bazı kapılar yüzünüze kapanır, bazı bakışlar nereden geldiğinizi siz konuşmadan hatırlatır. Mathieu Kassovitz, üç gencin peşinde dolaşırken bir günün içine sıkışmış daha uzun bir hikâyeyi gösterir: Biriken öfkenin, görünmez sınırların ve sürekli ertelenen bir yüzleşmenin hikâyesini.

La Haine © DR · Festival de Cannes arşivi
1995 tarihli film, polis şiddetinin ardından çıkan olayların ertesi gününde Vinz, Hubert ve Saïd’i izler. Vincent Cassel, Hubert Koundé ve Saïd Taghmaoui’nin canlandırdığı bu üç arkadaşın dolaştığı sokaklarda sıradan sohbetler ile tehlike yan yana durur. Kassovitz, filmle Cannes’da En İyi Yönetmen ödülünü kazanmıştır.
Yazı, filmin önemli sahneleri ve finali hakkında ayrıntılar içerir.
Saat ilerler, hayat bekler
Ekranda beliren saatler, hareket etmek ile ilerlemek arasındaki farkı hissettirir. Üç arkadaş sürekli bir yerlere gider, insanlarla karşılaşır, tartışır, oyalanır. Gün dolar; fakat önlerinde açılan bir gelecek pek görünmez. Zamanın bu kullanımı, boşta geçen saatleri kişisel bir tembellik hikâyesine indirgememizi zorlaştırır.
Beklemek burada bir duyguya dönüşür. Bir haber beklemek, bir fırsat beklemek, kendilerine nasıl davranılacağını görmek için beklemek. Gündelik hayatta küçük görünen karşılaşmalar, bu uzayan bekleyişin üzerinde daha ağır hissedilir. Bir bakışın ya da bir aşağılamanın neden bu kadar büyük tepki yarattığını, birikimi düşünmeden anlayamayız.
Üç arkadaşın farklı öfkeleri
Vinz’in kendini güçlü gösterme çabası, Hubert’in daha temkinli duruşu ve Saïd’in aralarındaki hareketli varlığı, grubu tek bir ses olmaktan çıkarır. Arkadaşlık, her konuda aynı düşünmeleri demek değildir. Birlikte gülmeleri kadar birbirlerini durdurmaya çalışmaları da ilişkinin parçasıdır.
Vinz’in sertliği, seyircide kolayca tanınan bir güç imgesine yaslanır. Fakat güçlü görünme ihtiyacı ile güvende olmak aynı şey değildir. Bir insan ne kadar tehditkâr görünmeye çalışıyorsa, içinde taşıdığı korkuyu da o kadar saklıyor olabilir. Film bu ihtimali karakterin yüzünden ve bedeninden okumamıza izin verir.

La Haine (1995) · BFI arşivinden film karesi
Şehrin görünmeyen sınırları
Merkez ile banliyö arasındaki mesafe haritada ölçülebilir. Asıl fark, hangi mekânda rahatça bulunabildiğinizde ortaya çıkar. Bir yere girdiğinizde misafir gibi mi, şüpheli gibi mi, yoksa orada bulunması doğal biri gibi mi karşılanırsınız? La Haine’in şehir duygusu bu sorunun çevresinde büyür.
Üç arkadaşın bakış açısından izlediğimiz sokaklar, Paris’in tanıdık kartpostallarını geriye iter. Şehir bu kez seyredilecek bir manzaradan çok, içinde yer bulmaya çalışılan bir düzendir. Aynı binalar herkes için aynı imkânı sunmaz. Bazen dışlanma, yasak tabelası olmadan da son derece açık hissedilir.
Bir yere ulaşabilmek ile orada kendinize yer bulabilmek arasında uzun bir mesafe olabilir.
Silahın vaat ettiği söz hakkı
Silah, güçsüzlük hissine kısa ve tehlikeli bir cevap sunar. Dinlenmediğini düşünen bir insan, elindeki tehdidin kendisine nihayet ağırlık kazandıracağına inanabilir. Fakat bu ağırlık, karar verme alanını genişletmek yerine daraltır. Bir kez ortaya çıktığında, konuşmanın bütün ihtimallerini kendi çevresine toplar.
Film, şiddeti çevresindeki şartlardan koparmadan düşünmeye çağırır. Aynı zamanda bu şartları, her bireysel eylemi açıklayıp temizleyen bir gerekçeye dönüştürmez. Öfkenin nereden geldiğini anlamak ile onun yöneldiği her şeyi haklı bulmak arasındaki fark, hikâye boyunca önemini korur.
Siyah beyazın içindeki hareket
Siyah beyaz görüntü, filmi geçmişe kilitlemek yerine yüzleri, beton yüzeyleri ve bedenlerin hareketini öne çıkarır. Kamera bazen karakterlere yaklaşır, bazen çevrelerindeki alanı hissettirir. Böylece bu dünyanın yalnızca kasvetten oluşmadığını da görürüz. Mizah, müzik ve gösteriş, baskının içinde yaşamaya devam eder.
Bu canlılık filmin siyasi duygusunu güçlendirir. Karşımızda bir meselenin örneği olarak tasarlanmış figürler değil, vakit geçiren ve birbirini sinirlendiren insanlar vardır. Onları yalnızca öfkeleriyle tarif etmek, hayatlarının geri kalanını yeniden görünmez kılmak olur.
Sokakların ritmini yeniden duymak
BFI’nin resmî fragmanı, filmin siyah beyaz görüntülerini müzik ve sokak sesleriyle bir araya getiriyor. Yazıda sözü edilen hareket duygusuna kısa bir dönüş; video İngilizce altyazılıdır.
“Önemli olan düşüş değil, yere çarpıştır.”
Hubert’in anlattığı hikâyeden · Türkçe çeviri
Düşüş sürerken her şeyin yolunda olduğunu söylemek, tehlikeyi ortadan kaldırmaz. Bu kısa cümle, film boyunca tekrar eden bekleyişin altındaki tedirginliği bir araya getirir. Henüz gerçekleşmemiş sonuç, şimdiki zamanın içinde ağırlığını hissettirir.
Yere çarpmadan hemen önce
Finalin sertliği, filmin başından beri taşınan düşüş duygusunu bir anda yakına getirir. Kötüye gidiş sürerken günlük hayatın devam etmesi, tehlikenin geride kaldığı anlamına gelmez. İnsanlar alışabilir, kurumlar aynı dili tekrarlayabilir, sokaklar yeniden sakin görünebilir. Yine de birikim orada durur.
La Haine’in ardından kalan soru, yalnızca kimin daha öfkeli olduğuyla ilgili değildir. Bu öfke hangi karşılaşmalarda büyüyor ve başka türlü bir karşılaşma hâlâ mümkün mü? Film bizi bu ihtimali düşünmeye zorlar; çünkü bir toplumun birlikte yaşama becerisi, en rahat olanların huzuruyla ölçülemez.
Film bilgileri ve görsel: Festival de Cannes, La Haine (1995) arşivi. Bu yazıdaki değerlendirmeler filme ilişkin bir okuma önerisidir. Kaynak sayfası






Yorumlar